Để hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm quyền con người, quyền công dân.
Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú số 128/2025/QH15 để Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026 và Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam số 94/2015/QH13 hết hiệu lực kể từ thời điểm này.
Sự ra đời của Luật thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú mới đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng của pháp luật về thi hành các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự. So với Luật năm 2015 chủ yếu về tạm giữ, tạm giam chưa có Chương riêng quy định việc ban hành cấm đi khỏi nơi cư trú, Luật năm 2025 không chỉ tiếp tục hoàn thiện các quy định về tạm giữ, tạm giam mà còn bổ sung, quy định đầy đủ về quản lý theo dõi quyền và nghĩa vụ, vắng mặt thay đổi cư trú xử lý vi phạm thi hành biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú, đồng thời điều chỉnh một số nội dung về tổ chức quản lý, quyền và nghĩa vụ của người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn, chế độ quản lý, ứng dụng khoa học, công nghệ và cơ chế khiếu nại, tố cáo. Bổ sung chế định về thi hành cấm đi khỏi nơi cư trú Đây là điểm mới nổi bật của Luật số 128/2025/QH15. Luật năm 2015 quy định về nguyên tắc, trình tự, thủ tục thi hành tạm giữ, tạm giam; cơ cấu cơ quan thi hành tạm giữ, tạm giam theo mô hình có cơ quan cấp huyện, bổ sung Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển, buồng tạm giữ của Cảnh sát biển, Công an đặc khu, hoàn thiện sinh trắc học, tiếp nhận, y tế, trích xuất, điều chuyển giam giữ chung, tiếp xúc lãnh sự, chế độ thư, sách, báo, tài liệu và một số trường hợp đặc thù, thông kê, báo cáo, số hoá công tác. Luật năm 2025 mở rộng và phạm vi điều chỉnh, quy định thêm việc thi hành biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú. Các nội dung được quy định cụ thể gồm việc gửi, thi hành lệnh; quản lý, theo dõi; quyền và nghĩa vụ của người bị cấm đi khỏi nơi cư trú; giải quyết trường hợp vắng mặt, thay đổi nơi cư trú, nơi làm việc, học tập và xử lý trường hợp vi phạm nghĩa vụ. Việc luật hóa đầy đủ các nội dung này tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho công tác quản lý, theo dõi, bảo đảm việc thi hành biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú được thực hiện đúng quy định. Quản lý, theo dõi người bị cấm đi khỏi nơi cư trú ngay từ cơ sở.
Luật mới quy định Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm chung trong quản lý, theo dõi người bị cấm đi khỏi nơi cư trú; Trưởng Công an cấp xã trực tiếp giúp Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện nhiệm vụ này. Đơn vị quân đội được giao quản lý, theo dõi cũng có nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Luật. Theo quy định mới, cơ quan được giao quản lý, theo dõi có trách nhiệm tiếp nhận, tổ chức quản lý; yêu cầu người bị cấm đi khỏi nơi cư trú thực hiện nghĩa vụ đã cam kết; lập biên bản khi có vi phạm; giải quyết việc vắng mặt theo quy định; thông báo cho cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện vi phạm và thực hiện việc xác minh, điểm danh, kiểm diện trong những trường hợp luật định. Quy định này góp phần xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền và đầu mối quản lý, theo dõi, tăng cường hiệu quả quản lý tại cơ sở. Quy định cụ thể hơn về quyền và nghĩa vụ của người bị cấm đi khỏi nơi cư trú Một trong những nội dung thể hiện rõ định hướng vừa tăng cường quản lý, vừa bảo đảm quyền con người của Luật mới là việc quy định tương đối đầy đủ quyền và nghĩa vụ của người bị cấm đi khỏi nơi cư trú. Theo đó, người bị áp dụng biện pháp này được đi khỏi nơi cư trú trong trường hợp bất khả kháng, trở ngại khách quan; trường hợp vì lý do chính đáng khác thì phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Người bị cấm đi khỏi nơi cư trú đồng thời phải chịu sự quản lý, theo dõi; có mặt theo yêu cầu; làm giấy cam đoan và thực hiện các nghĩa vụ đã cam đoan; không đi khỏi phạm vi địa bàn theo lệnh cấm, trừ các trường hợp được pháp luật cho phép. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm việc áp dụng biện pháp ngăn chặn không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý, phòng ngừa mà còn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị áp dụng. Quy định rõ việc trình diện, giải quyết vắng mặt Luật năm 2025 quy định người bị cấm đi khỏi nơi cư trú phải trình diện theo quy định; trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày nhận được lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú, người bị áp dụng biện pháp phải trình diện Trưởng Công an cấp xã nơi cư trú hoặc đơn vị quân đội được giao quản lý, theo dõi, trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo quy định.
Luật cũng có quy định cụ thể để giải quyết trường hợp người bị cấm đi khỏi nơi cư trú vắng mặt do những lý do được pháp luật thừa nhận. Đối với nhu cầu lao động, học tập hoặc lý do chính đáng khác, người bị áp dụng có thể làm đơn xin phép và chỉ được đi khỏi nơi cư trú khi được người có thẩm quyền đồng ý theo quy định. Những quy định này góp phần xử lý hài hòa giữa yêu cầu quản lý chặt chẽ với việc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp trong những tình huống thực tế. Tổ chức lại hệ thống quản lý, thi hành So với Luật năm 2015, Luật năm 2025 có sự thay đổi về tổ chức hệ thống quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam. Luật năm 2015 quy định trong Công an nhân dân có cơ quan quản lý tạm giữ, tạm giam ở cấp Bộ, cấp tỉnh và cấp huyện; đồng thời quy định nhà tạm giữ Công an cấp huyện là một trong các cơ quan thi hành tạm giữ, tạm giam. Luật năm 2025 được xây dựng theo hướng không tổ chức cơ quan quản lý, cơ quan thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú ở cấp huyện, phù hợp với yêu cầu tổ chức bộ máy hiện hành và định hướng phân cấp, phân quyền, giảm cấp trung gian. Đây là thay đổi quan trọng nhằm bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức và nâng cao hiệu quả quản lý, thi hành. Hoàn thiện công tác quản lý, ứng dụng khoa học, công nghệ Luật mới tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến tiếp nhận, lập hồ sơ, quản lý, phân loại người bị tạm giữ, tạm giam; trích xuất, chuyển giao; quản lý đồ vật, tư trang, tiền, tài sản; tiếp xúc với thân nhân, người bào chữa và các chủ thể có liên quan. Một nội dung đáng chú ý là Luật bổ sung quy định về thu thập thông tin sinh trắc học trong những trường hợp luật định, góp phần phục vụ công tác quản lý và nhận dạng, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong lĩnh vực này. Cùng với đó, Luật tiếp tục hoàn thiện quy định về cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú, tạo cơ sở pháp lý cho việc nâng cao tính chính xác, thống nhất và hiệu quả của công tác quản lý. Tiếp tục bảo đảm chế độ, quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ, tạm giam
Bên cạnh yêu cầu quản lý, Luật năm 2025 tiếp tục khẳng định và hoàn thiện các quy định về chế độ đối với người bị tạm giữ, tạm giam như ăn, ở, mặc, tư trang, chăm sóc y tế, gửi và nhận thư, sách, báo, tài liệu, sinh hoạt tinh thần và các quyền khác theo quy định. Luật cũng hoàn thiện cơ chế khiếu nại, tố cáo trong quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú, góp phần bảo đảm các hoạt động này được thực hiện đúng pháp luật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể có liên quan. Nắm chắc Luật mới để thực hiện đúng, đủ, nghiêm minh Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú số 128/2025/QH15 được ban hành trong yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân trong hoạt động tố tụng hình sự. Đối với lực lượng Công an, việc nghiên cứu kỹ, quán triệt đầy đủ và thực hiện nghiêm các quy định của Luật là yêu cầu trực tiếp, thiết thực. Mỗi cán bộ, chiến sĩ cần nắm chắc những điểm mới, nhất là các quy định về quản lý, theo dõi người bị cấm đi khỏi nơi cư trú, trách nhiệm của Công an cấp xã, trình tự, thủ tục thi hành và các quy định bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn. Qua đó góp phần bảo đảm mọi hoạt động đúng pháp luật, đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục, nâng cao hiệu quả công tác quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự, đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới. Luật số 128/2025/QH15 đã có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Chủ động tìm hiểu, chấp hành và tuyên truyền đúng quy định của Luật chính là góp phần xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật, giữ vững kỷ cương, bảo đảm an ninh, trật tự và cuộc sống bình yên của Nhân dân.
Minh Tuấn
