Luật Thi hành án hình sự năm 2025 được ban hành nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật về thi hành án hình sự, khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, phân cấp, phân quyền trong tình hình mới. So với Luật Thi hành án hình sự năm 2019, Luật năm 2025 có nhiều điểm mới quan trọng, tác động trực tiếp đến công tác quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án và công tác tái hòa nhập cộng đồng.
Một là, tăng cường phân cấp, phân quyền trong thi hành án hình sự. Luật bỏ quy định về Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, đồng thời giao Công an cấp xã thực hiện một số nhiệm vụ thi hành án hình sự. Đây là sự thay đổi quan trọng trong tổ chức thực hiện, theo hướng đưa công tác quản lý, giám sát đến gần cơ sở, sát địa bàn và sát người chấp hành án hơn.
Theo đó, UBND cấp xã có trách nhiệm quản lý, giám sát, giáo dục người được hưởng án treo, người chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, quản chế, cấm cư trú và một số hình phạt, biện pháp khác theo quy định. Công an cấp xã trực tiếp giúp UBND cấp xã thực hiện công tác quản lý, kiểm tra, giám sát, giáo dục và kịp thời phát hiện, xử lý những vấn đề phát sinh. Việc phân công rõ trách nhiệm giữa các cấp góp phần hạn chế tình trạng chồng chéo, bỏ sót nhiệm vụ và nâng cao hiệu quả thi hành án tại cộng đồng.
Hai là, bổ sung nguyên tắc ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Đây là điểm mới thể hiện yêu cầu hiện đại hóa công tác thi hành án hình sự. Việc ứng dụng công nghệ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, chia sẻ thông tin, giảm thủ tục hành chính, tăng tính chính xác, minh bạch và góp phần phòng ngừa tiêu cực trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Ba là, tăng cường bảo đảm quyền con người, quyền công dân của người chấp hành án. Luật tiếp tục khẳng định các nguyên tắc tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; nghiêm cấm tra tấn, bức cung, nhục hình, đối xử tàn bạo, vô nhân đạo. Đồng thời, Luật bổ sung, hoàn thiện các quy định về quyền và nghĩa vụ của người chấp hành án, trong đó có quy định về người được hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, trường hợp phạm nhân có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người và trường hợp người chấp hành án tại cộng đồng có nguyện vọng làm việc, học tập ngoài nơi cư trú.
Bốn là, chú trọng hơn công tác tái hòa nhập cộng đồng. Luật bổ sung trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù, người được đặc xá và người được tha tù trước thời hạn có điều kiện tái hòa nhập cộng đồng. Các biện pháp hỗ trợ có thể bao gồm dạy nghề, vay vốn, tìm việc làm và các hình thức hỗ trợ phù hợp khác. Công an cấp xã có trách nhiệm tham mưu, giúp UBND cấp xã thực hiện công tác này.
Đây là chính sách có ý nghĩa nhân văn, tạo điều kiện để người đã chấp hành án ổn định cuộc sống, có việc làm, hạn chế mặc cảm, tự ti và từng bước trở thành công dân có ích cho gia đình, xã hội. Đồng thời, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cũng góp phần phòng ngừa tái phạm và bảo đảm an ninh, trật tự ngay từ cơ sở.
Năm là, hoàn thiện phạm vi điều chỉnh và hệ thống quy định về thi hành án hình sự. Luật năm 2025 làm rõ hơn các bản án, quyết định được thi hành, bổ sung quyết định của Viện kiểm sát trong phạm vi quy định tại Điều 4; đồng thời sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một số quy định để bảo đảm thống nhất với Hiến pháp và các luật có liên quan, phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy nhà nước hiện nay.
Có thể thấy, những điểm mới của Luật Thi hành án hình sự năm 2025 thể hiện rõ tinh thần phân cấp, phân quyền, tăng cường quản lý tại cơ sở, bảo đảm quyền con người và đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ. Đặc biệt, việc tăng cường vai trò của UBND cấp xã và Công an cấp xã sẽ giúp công tác thi hành án hình sự tại cộng đồng được thực hiện thường xuyên, kịp thời và hiệu quả hơn.
Việc hiểu đúng và thực hiện nghiêm Luật Thi hành án hình sự năm 2025 không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền mà còn góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường xã hội an toàn, lành mạnh, phòng ngừa vi phạm pháp luật, hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù tái hòa nhập cộng đồng và nâng cao hiệu quả công tác thi hành án hình sự trong tình hình mới.
Minh Tuấn
