Bộ Công an ban hành Quyết định số 4327/QĐ-BCA ngày 06/7/2026 về Quy trình đeo, tháo, thay thế thiết bị giám sát điện tử; xử lý cảnh báo, xử lý vi phạm; quản lý, vận hành hệ thống và chia sẻ dữ liệu giám sát điện tử theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy. Quy trình góp phần nâng cao hiệu quả quản lý người cai nghiện tự nguyện, người điều trị thay thế và người bị quản lý sau cai, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp và bí mật thông tin cá nhân của người bị giám sát.
Bảo đảm đúng quy trình, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người bị giám sát
Quy trình ban hành kèm theo Quyết định số 4327/QĐ-BCA gồm 5 chương, 30 điều, áp dụng đối với các đơn vị Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy; Cục Công nghệ thông tin; Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng; Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội; Cục Quản lý xuất nhập cảnh; Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy; Công an cấp xã; người bị áp dụng biện pháp giám sát điện tử cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Việc triển khai giám sát điện tử phải tuân thủ các nguyên tắc bảo đảm danh dự, nhân phẩm, bí mật thông tin cá nhân của người bị giám sát. Các hoạt động khai thác, quản lý và sử dụng dữ liệu giám sát phải đúng thẩm quyền, đúng mục đích; nghiêm cấm việc truy cập, sao chép, cung cấp, chia sẻ hoặc sử dụng dữ liệu trái quy định.
Theo Quy trình, Công an cấp xã có trách nhiệm tổ chức thi hành quyết định giám sát đối với người cai nghiện tự nguyện, người điều trị thay thế hoặc người bị quản lý sau cai. Các bước thực hiện gồm công bố quyết định; phổ biến các quy định; tư vấn, hướng dẫn sử dụng thiết bị; yêu cầu người bị giám sát ký cam kết; khởi động và đeo thiết bị; cập nhật thông tin, hình ảnh chân dung lên ứng dụng và lập biên bản theo quy định.
Đối với người hoàn thành cai nghiện tại cơ sở cai nghiện hoặc trường giáo dưỡng thuộc diện áp dụng giám sát điện tử, cán bộ chuyên trách thực hiện việc công bố quyết định và đeo thiết bị trước khi người đó rời cơ sở.
Chú trọng bảo vệ người chưa thành niên và phụ nữ
Quy trình cũng đặt ra những yêu cầu cụ thể nhằm bảo đảm tính nhân văn, phù hợp với đặc điểm của các nhóm đối tượng đặc thù.
Đối với người bị giám sát từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi, khi thực hiện đeo, tháo hoặc thay thế thiết bị phải mời cha, mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp chứng kiến. Trường hợp những người này vắng mặt thì phải mời đại diện chính quyền địa phương chứng kiến theo quy định.
Đối với người bị giám sát là phụ nữ, việc đeo, tháo hoặc thay thế thiết bị phải do cán bộ nữ trực tiếp thực hiện. Trong trường hợp không thể bố trí cán bộ nữ, phải mời người chứng kiến là nữ giới từ đủ 18 tuổi trở lên. Quy định này nhằm bảo đảm sự tôn trọng, văn minh, phù hợp với đặc điểm giới tính và giữ gìn danh dự, nhân phẩm của người bị giám sát.
Phân loại rõ cảnh báo để chủ động phòng ngừa, xử lý vi phạm
Một nội dung quan trọng của Quy trình là việc phân loại và xử lý cảnh báo từ hệ thống giám sát điện tử. Cảnh báo được chia thành cảnh báo đỏ và cảnh báo vàng, tương ứng với mức độ nghiêm trọng và nguy cơ vi phạm.
Cảnh báo đỏ được xác định đối với những trường hợp có tính chất nghiêm trọng như phá, cắt dây đeo; tự ý tháo thiết bị; thiết bị hết pin liên tục 24 giờ; mất tín hiệu liên tục 48 giờ hoặc trường hợp người điều trị thay thế bỏ đi 30 ngày.
Khi phát sinh cảnh báo đỏ, cán bộ Công an cấp xã phải báo cáo ngay chỉ huy để phân công lực lượng xác minh, kiểm tra, lập biên bản, yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm và cập nhật kết quả xử lý lên ứng dụng trong thời hạn không quá 24 giờ. Đối với địa bàn vùng sâu, vùng xa hoặc vụ việc phức tạp, thời hạn cập nhật có thể được thực hiện tối đa 48 giờ theo quy định.
Trong khi đó, cảnh báo vàng được sử dụng để nhận diện nguy cơ vi phạm, như bỏ điều trị 10 ngày; tín hiệu thiết bị bị gây nhiễu; mất tín hiệu 24 giờ; pin yếu; đi khỏi địa bàn cư trú cấp xã từ 24 giờ hoặc xảy ra tình trạng tập trung đông người bị giám sát.
Đối với cảnh báo vàng, Công an cấp xã chủ động khai thác thông tin từ hệ thống để đôn đốc, nhắc nhở, răn đe hoặc thực hiện xét nghiệm chất ma túy khi cần thiết. Cách thức xử lý này giúp chuyển trọng tâm từ xử lý vi phạm sang phát hiện sớm nguy cơ, chủ động phòng ngừa và can thiệp kịp thời.
Kiên quyết xử lý hành vi phá hoại thiết bị, không chấp hành giám sát
Quy trình quy định rõ việc xử lý đối với hành vi cố ý phá hủy, làm hư hỏng thiết bị giám sát điện tử hoặc các phụ kiện kèm theo.
Khi phát hiện vi phạm, cán bộ Công an phải lập biên bản và đề xuất hình thức xử lý phù hợp. Trường hợp hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì xem xét xử lý hình sự về hành vi cố ý làm hư hỏng tài sản theo quy định pháp luật. Nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy từng đối tượng và tính chất vi phạm, cơ quan chức năng lập hồ sơ đề nghị đưa đi cai nghiện bắt buộc hoặc xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chống đối, cản trở quản lý sau cai theo quy định.
Sau khi xử lý, thiết bị bị hỏng được thu hồi và thực hiện đeo thiết bị thay thế nhằm bảo đảm hoạt động giám sát không bị gián đoạn.
Đối với trường hợp cố tình không chấp hành việc đeo thiết bị, cán bộ Công an lập biên bản và nhắc nhở lần đầu. Nếu người bị giám sát tiếp tục vi phạm trong thời hạn 24 giờ hoặc vi phạm từ lần thứ hai trở đi, cơ quan Công an lập biên bản làm căn cứ thực hiện các biện pháp xử lý tiếp theo theo quy định, trong đó có việc lập hồ sơ đưa đi cai nghiện bắt buộc hoặc xử phạt vi phạm hành chính tùy từng trường hợp.
Nâng cao hiệu quả quản lý, góp phần phòng ngừa tái nghiện và vi phạm pháp luật
Việc ban hành Quyết định số 4327/QĐ-BCA và Quy trình kèm theo tạo cơ sở thống nhất cho lực lượng Công an trong tổ chức thi hành biện pháp giám sát điện tử, từ khâu đeo, tháo, thay thế thiết bị đến tiếp nhận, phân loại, xử lý cảnh báo, xử lý hành vi vi phạm và quản lý, chia sẻ dữ liệu.
Việc ứng dụng công nghệ trong giám sát không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý người thuộc diện giám sát mà còn hỗ trợ lực lượng Công an kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường, chủ động phòng ngừa nguy cơ tái nghiện, vi phạm pháp luật, bảo đảm an ninh, trật tự tại địa bàn cơ sở.
Nhật Khánh
